Tenzilat Nedir? İhalede Tenzilat Nasıl Hesaplanır?

İhale sonuç ilanında iki sayı yan yana durur: idarenin işi kaça mal olacağına dair tahmini ve sözleşmenin gerçekte kaça bağlandığı. Tenzilat, bu iki sayı arasındaki farkın yaklaşık maliyete oranıdır. Kısacası kazanan teklifin idarenin tahmininin ne kadar altında kaldığıdır.

Tanım bu kadar. Buradan sonrası daha kıymetli: tenzilatın hangi anda öğrenilebildiği, nereye kadar büyütülebildiği ve pratikte gerçekten ne çıktığı.

Aşağıdaki bütün oranlar kendi arşivimizden, 10 Eylül 2026 itibarıyla sonuç ilanı bulunan 190 ihale üzerinden hesaplandı. Tenzilat bunların tek sözleşmeyle sonuçlanan 167'sinde hesaplanabiliyor; sebebini aşağıda anlatıyoruz. Örneklem küçük, büyüdükçe oranlar oynayabilir — her sayının kaç ihaleye dayandığını yanına yazıyoruz.

Tenzilat nedir?

Tenzilat, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki yapım işi, mal alımı ve hizmet alımı ihalelerinde sözleşme bedelinin yaklaşık maliyetin ne kadar altında kaldığını gösteren yüzdedir. Halk arasında "kırım" ya da "indirim oranı" da denir; sonuç ilanlarında ve idare yazışmalarında geçen adı tenzilattır.

İki sayı da idarenin kendi belgelerinden gelir:

• Yaklaşık maliyet: idarenin ihaleden önce, birim fiyat cetvelleri ve piyasa araştırmasıyla hesapladığı tahmini. Bir tavan değil, bir tahmin.
• Sözleşme bedeli: ihaleyi kazanan isteklinin teklif ettiği ve sözleşmeye bağlanan tutar.

Tenzilat kârınızı ölçmez. İdarenin tahminine göre nerede durduğunuzu ölçer. Yaklaşık maliyet cömert hesaplanmışsa %25 tenzilatla kâr edersiniz; sıkı hesaplanmışsa %5 tenzilat sizi zarara sokabilir. Aynı yüzde iki ihalede aynı şey demek değildir.

Tenzilat nasıl hesaplanır?

Formül tek satır:

Tenzilat (%) = (Yaklaşık maliyet − Sözleşme bedeli) ÷ Yaklaşık maliyet × 100

Adım adım bir örnek:

• Yaklaşık maliyet: 10.000.000 ₺
• Sözleşme bedeli: 8.200.000 ₺
• Fark: 10.000.000 − 8.200.000 = 1.800.000 ₺
• Oran: 1.800.000 ÷ 10.000.000 = 0,18 → %18 tenzilat

Dikkat edilecek tek nokta bölenin hangi sayı olduğu: tenzilat yaklaşık maliyete bölünerek bulunur, sözleşme bedeline değil. Sözleşme bedeline bölerseniz 1.800.000 ÷ 8.200.000 = %21,95 çıkar ve bu tenzilat değildir; "sözleşme bedelinin üstüne ne eklenirse yaklaşık maliyet olur" sorusunun cevabıdır. Sonuç ilanlarını karşılaştırırken iki farklı sayfa iki farklı böleni kullanıyorsa oranlar birbirini tutmaz.

Ters yönden gitmek de mümkün: yaklaşık maliyeti biliyorsanız ve %18 tenzilatlı bir teklif kurmak istiyorsanız, 10.000.000 × (1 − 0,18) = 8.200.000 ₺.

Tenzilat, kırım, indirim: aynı şey mi?

Günlük dilde üçü aynı anlamda kullanılıyor ve pratikte de aynı şeyi anlatıyorlar. Ama iki ayrı kullanımı karıştırmamak gerekiyor:

• Hesaplanan tenzilat: teklif bir bedeldir, tenzilat sonradan hesaplanır. 4734 kapsamındaki açık ihalelerin neredeyse tamamı böyledir. Bu yazıdaki bütün sayılar bu anlamdadır.
• Teklif olarak verilen tenzilat: idare bir birim fiyat cetveli verir, istekli "bu cetvel üzerinden %X tenzilat" diye teklif verir. Bu yöntemde tenzilat bir sonuç değil, teklifin kendisidir. Daha çok bakım–onarım türü işlerde görülür ve ilanda "birim fiyat cetveli üzerinden tenzilat" gibi bir ibare geçer.

Hangisi olduğunu tahmin etmeye çalışmayın: ilan ve ihale dokümanı bunu açıkça yazar. Teklifin biçimi ilanın en temel bilgisidir ve yanlış biçimde verilen teklif değerlendirmeye alınmaz.

Ticarette geçen "tenzilatlı satış" ifadesiyle de ilgisi yok; o basitçe indirimli satış demektir. İhale dilinde tenzilat her zaman bir orandır.

Yaklaşık maliyeti ne zaman öğrenirsiniz?

Tenzilat hakkındaki en yaygın yanlış beklenti şu: teklif verirken kendi tenzilatınızı hesaplayabileceğinizi sanmak. Hesaplayamazsınız, çünkü bölen elinizde değil.

4734 kapsamındaki alımlarda yaklaşık maliyet ilanda ve ihale dokümanında yayımlanmaz; teklif zarflarının açıldığı oturumda ihale komisyonu tarafından açıklanır. Yani tenzilatınızı, teklifinizi verdikten sonra öğrenirsiniz. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamındaki satış ve kiralama ilanlarında ise tahmin edilen bedel (muhammen bedel) ilanda bulunmak zorundadır — orada tabanı baştan bilirsiniz.

Bu ayrımı arşivimizde ölçtük. En güncel şemayla işlenmiş 3.023 ilanda, ilan metninde herhangi bir tutar yazılı olup olmadığına baktık. Bir ihalenin 4734 kapsamında olduğunu gösteren en iyi işaret, İhale Kayıt Numarası (İKN) taşıması:

• İKN'li yapım işi, mal alımı ve hizmet alımı ilanları: 1.273 ilanın yalnızca %8,7'sinde bir tutar yazılı
• Kiralama ve satış ilanları: 901 ilanın %89,2'sinde bedel yazılı

Aradaki fark on kat. Üstelik ilk gruptaki o %8,7'de geçen tutarlar yaklaşık maliyet de olamaz — kanunen ilanda yer almıyor; orada yazan başka bir kalemdir. Yani "ilanda yaklaşık maliyeti göremiyorum" bir eksiklik değil, kuralın kendisi.

Pratik sonucu: teklifinizi kurarken kendi tenzilatınızı hesaplayamıyorsanız, elinizde kalan tek dayanak benzer ihalelerde geçmişte ne olduğu. Tenzilat verisinin bütün değeri buradan geliyor.

2886'da yön değişir: tenzilat değil artırım

Satış ve kiralama ihalelerinde devlet alıcı değil satıcıdır: en yüksek teklifi arar. Orada teklifler muhammen bedelin üstüne çıkar ve doğru kelime tenzilat değil artırımdır. Bir kira ihalesinde "%20 tenzilat verdim" cümlesi kendi içinde çelişkilidir — teklifi düşürmek idarenin işine gelmez, teklifiniz değerlendirme dışı kalır.

İki rejimi ayırmanın en hızlı yolu ilanın hangi kanuna atıf yaptığına bakmak: 4734 ise alım yapılıyor ve aşağı inilir, 2886 ise satış veya kiralama yapılıyor ve yukarı çıkılır.

Yüksek tenzilatın sınırı: sınır değer

Tenzilatı istediğiniz kadar büyütemezsiniz. Belli bir eşiğin altına düşen teklifler aşırı düşük teklif kapsamına girer: idare o isteklilerden teklif bileşenlerini belgelerle açıklamasını ister, ya da teklifi doğrudan reddeder.

Bu eşiğe sınır değer denir. Üç şeyi bilmek yeterli:

• Sınır değer sabit bir yüzde değildir; ihaleye verilen tekliflere ve yaklaşık maliyete göre her ihalede yeniden hesaplanır. Yani ihale açılmadan bilinemez.
• Yapım işlerinde hesaba idarenin ilanda/dokümanda belirttiği bir katsayı girer. Aynı büyüklükteki iki ihalede eşik farklı yerde olabilir.
• Sınır değerin altındaki tekliflerin reddedileceğini mi, açıklama isteneceğini mi öğrenmek için ilana bakmak gerekir; bu idarenin seçimidir ve ihaleden ihaleye değişir.

Hesabı ihale komisyonu yapar ve sonuç verilen tekliflere bağlıdır; ihaleden önce bilinemez. Teklifler ve yaklaşık maliyet açıklandıktan sonra aynı hesabı sınır değer aracımızla adım adım yapabilirsiniz: araç Tebliğ'in formülünü ve çözümlü örneğindeki yuvarlamayı uygular, örneği birebir aynı sonuçla hesaplar.

Sınır değer, yüksek tenzilatı yasaklamaz. Açıklanabilir bir yüksek tenzilat geçerlidir; açıklanamayan reddedilir. Fark, ihaleye girmeden önce maliyet dayanağınızı hazırlamış olup olmamanızda.

Gerçek tenzilat ne kadar?

Kamu İhale Bülteni'nin sonuç ilanlarından ölçtük: son 12 ayda yapılan ve tek sözleşmeyle sonuçlanan 49.922 ihalede ortalama tenzilat %18,0, ortanca (medyan) %16,4. Ama "ortalama %18" cümlesi tek başına yanıltıcı, çünkü dağılım geniş:

Aynı 49.922 ihalenin aralıklara göre dağılımı:

• Negatif (sözleşme bedeli yaklaşık maliyetin üstünde): %5,1
• %0–5 arası: %18,7
• %5–10 arası: %13,0
• %10–20 arası: %20,3
• %20–30 arası: %20,0
• %30–40 arası: %14,6
• %40 ve üzeri: %8,2

Çeyrekliklerle söylersek: ihalelerin dörtte biri %5,4'ün altında, dörtte biri %28,9'un üstünde. Yani rastgele bir ihaleye "%18 tenzilat olur" diye bakmak çoğu zaman yanıltır.

İhale türüne göre ortalamalar: yapım işi %22,2, mal alımı %17,1, hizmet alımı %15,2. Türe, idareye, büyüklüğe, usule ve yıla göre ayrıntılı tabloyu ortalama kırım oranı yazısında verdik.

Rekabet arttıkça tenzilat artıyor

Tenzilattaki farkın en net göründüğü kesit teklif sayısı. Kamu İhale Bülteni'nin son iki yıllık sonuç ilanlarında tek teklif gelen ihalelerde ortalama tenzilat %7,9; on bir ve üstü teklif gelen ihalelerde %30,1:

Rekabet arttıkça fiyat düşüyor ve fark büyük: tek teklifli bir ihalede kazanan firma, kalabalık bir ihalede kazanan firmanın yaklaşık dörtte biri kadar indirim yapıyor. Ayrıntısı tek teklif yazısında.

Pratik karşılığı: ilan sayfasında kaç firmanın doküman indirdiğini gördüğünüzde, tenzilat beklentinizi ona göre kurun. Doküman indirenlerin teklife dönüşü ve teklif elenme oranları için ihalelerin %38'inde en az bir teklif eleniyor yazısına bakabilirsiniz.

İdare tipine göre fark, aslında işin türünden

İkinci kesit idarenin kim olduğu. Aynı 49.922 ihalede:

Ortalama ve ortancayı yan yana veriyoruz:

• Valilik — ortalama %23,8 · ortanca %25,9 (n=1.068)
• İl Özel İdaresi — %22,9 · %23,7 (n=2.419)
• Büyükşehir belediyesi — %19,8 · %18,0 (n=3.737)
• Bakanlık ve bağlı birimleri — %17,7 · %16,0 (n=27.062)
• Belediye — %17,1 · %14,3 (n=12.308)
• Üniversite ve diğer idareler — %16,7 · %15,1 (n=3.248)
• Kaymakamlık — %15,9 · %13,3 (n=80)

Farkın büyük kısmı idareden değil işin türünden geliyor: valilik ihalelerinin %75'i, il özel idaresi ihalelerinin %67'si yapım işi, belediye ihalelerinin ise %58'i mal alımı. Yalnızca yapım işlerine bakınca valilik ile belediye arasındaki 6,7 puanlık fark 1,9 puana iniyor.

Bu yazının ilk sürümü kendi arşivimizdeki 167 ihaleye dayanıyordu ve kaymakamlık ihalelerinde çok düşük bir tenzilat (%4,4) gösteriyordu. Kamu İhale Bülteni'nin çok daha büyük verisi bu farkı doğrulamadı; küçük örneklem yanıltmıştı.

Teklifinizi "genel ortalama %18'dir, ben de %18 kırarım" diye kurmayın. Ortalamanın hangi kümeye ait olduğu — iş türü, rakip sayısı, idarenin kendi geçmişi — ortalamanın kendisinden önemli.

Sözleşme bedeli yaklaşık maliyeti aşarsa: negatif tenzilat

Yaklaşık maliyet bir tavan değil tahmindir, dolayısıyla sözleşme bedelinin onu aşması mümkündür. Bütün teklifler yaklaşık maliyetin üzerinde çıktığında ihale kendiliğinden iptal olmaz; komisyon teklifi uygun bulup ihaleyi sonuçlandırabilir.

Son 12 ayın 49.922 ihalesinin %5,1'inde (2.570 ihale) sözleşme bedeli yaklaşık maliyetin üstünde.

Veride görebildiğimiz ortak nokta zayıf rekabet: bu ihalelerin %41,8'ine tek teklif verilmiş, %82,5'ine en fazla üç. Tek teklifli ihalelerin %9,4'ünde tenzilat negatif, dört ve üstü teklif gelen ihalelerde bu oran %2,1. Yaklaşık maliyetin görece eski fiyatlarla hesaplanmış olması da mümkün ama bunu sonuç ilanından göremiyoruz, o yüzden iddia etmiyoruz. Görünen şu: teklif sayısı düştükçe tenzilat kayboluyor, bir noktadan sonra işareti bile değişiyor.

Kısımlı ihalede tenzilat hesaplanmaz

Bu, tenzilat verisi yayımlayan hemen her yerde karşımıza çıkan hata ve kendi kodumuzda da açık bir kural olarak durur. Kısımlı (kısmi teklife açık) bir ihalede her kısım ayrı sözleşmedir ve ayrı sonuç ilanı doğurur. Ama yaklaşık maliyet ihalenin tamamına aittir.

Tek bir kısmın sözleşme bedelini ihalenin tamamının yaklaşık maliyetine bölerseniz, işin gerçek indiriminden bağımsız, sadece o kısmın ihaledeki payını yansıtan bir sayı elde edersiniz. Arşivimizdeki kısımlı kayıtlarda bu hatalı hesap ortalama %82,2, en yüksek %99,1 çıkıyor. Yani "%99 tenzilat" gördüğünüz her yerde büyük olasılıkla kısımlı bir ihale tek sözleşme gibi işlenmiştir.

Bu yüzden tenzilatı yalnızca tek sözleşmeyle sonuçlanan ihalelerde hesaplıyoruz. Sonuçlanmış 190 kaydımızın 167'si bu şartı sağlıyor; kalan 23'ünde tenzilat alanı boş kalır. Boş bırakmak, yanlış bir sayı yazmaktan iyidir.

Tenzilatı biz nasıl hesaplıyoruz

Tenzilat sitedeki dört yerde geçiyor ve dördü de aynı kurallara uyuyor:

• İlan sayfasındaki rekabet kutusu — o ihaleye en yakın kapsamdaki ortalama tenzilat, teklif sayısı ve elenme oranı.
• İdare profili — o idarenin sonuçlanmış ihalelerinden çıkan tenzilat, sonuçlanan ihaleler listesinden erişilebilir.
• Yüklenici sayfaları — yükleniciler dizinindeki firmaların ortalama tenzilatı.
• Sonuç bildirimi e-postası — kayıtlı aramanıza uyan bir ihale sonuçlandığında kimin kazandığı, kaç teklif çıktığı ve tenzilatın ne olduğu.

Uyulan kurallar üç tane:

• Sayı, örneklem ve kapsam her zaman birlikte. "%19,3" yazmıyoruz; "%19,3 · bu idarenin 22 tek sözleşmeli ihalesinde" yazıyoruz. Kapsamı yazılmayan ortalama yanlış karar verdirir.
• Üç ihaleden az veriyle ortalama gösterilmiyor. Tek ihaleden çıkan sayı zaten ortalama değildir. Bu eşiği koymadan önce ölçtük: 151 yüklenicinin 128'inde (%85) tek ya da iki kayıtlık bir sayı "ortalama tenzilat" diye basılıyordu; şimdi yalnızca 4'ünde görünüyor.
• Kapsam kademeli daralıyor. Önce idarenin kendi geçmişi (en az 3 ihale), yoksa aynı ildeki aynı türden ihaleler, yoksa benzer idarelerde aynı tür, yoksa yalnızca tür. Hiçbiri yetmiyorsa kutu hiç basılmaz — bu ilanların %39,6'sı. Hangi kademeye düşüldüğü, sayının yanında yazar.

Tek kademeye bağlı kalsak kutu ilanların %6,5'inde görünürdü; kademeli yedeklemeyle %60,4'ünde görünüyor. Bunun için yeni veri toplamak gerekmedi, var olanı doğru kapsamla göstermek yetti.

Teklif kurarken tenzilat verisini nasıl kullanırsınız

Sırayla, en belirleyiciden en az belirleyiciye:

• İdareye bakın, ortalamaya değil. Aynı idarenin geçmiş ihalelerindeki tenzilat, ülke ortalamasından çok daha bilgilendirici. Yukarıdaki dört kat fark bunun içindir.
• Doküman indiren sayısını rekabet göstergesi olarak okuyun. Yüksek katılım yüksek tenzilat demek; teklifinizi buna göre kurun.
• Sınır değeri hedef değil sınır olarak düşünün. Yüksek tenzilat vereceksiniz, maliyet dayanağınızı ihaleden önce hazırlayın.
• Fiyat farkı verilip verilmediğine bakın. Uzun süreli bir işte yüksek tenzilat, fiyat farkı yoksa çok daha risklidir. Verilip verilmeyeceği ilanda ve dokümanda yazar.
• Tenzilatın ihale anının fotoğrafı olduğunu unutmayın. İş artışı, süre uzatımı ve fiyat farkından sonra fiilen ödenen tutar sözleşme bedelinden farklı olabilir.

Açık ihalelerde bu sayıları ilan sayfalarında, sonuçlanmış ihalelerde ise sonuçlanan ihaleler listesinde bulabilirsiniz.