Kamu İhalelerinin Neredeyse Üçte Biri Tek Geçerli Teklifle Bitiyor

Bir ihaleye hazırlanırken insanın aklına gelen ilk sorulardan biri şudur: Karşıma kaç firma çıkacak? Cevap çoğu zaman sandığınızdan az. Kamu İhale Bülteni'nde son iki yılda yayımlanan sonuç ilanlarına baktık ve şunu gördük: her üç ihaleden birinde masada yalnızca tek geçerli teklif kalmış.

Bu yazıdaki bütün sayılar Kamu İhale Bülteni'nde 24 Eylül 2024 – 25 Eylül 2026 arasında yayımlanan sonuç ilanlarından hesaplandı: 4734 sayılı Kanun kapsamında sözleşmesi imzalanmış 110.411 ihale. Kısımlara bölünmüş ihaleleri hesaba katmadık; nedenini yazının sonunda anlatıyoruz.

Üç ihaleden birinde rakip yok

İhalelerin %23,7'sine zaten tek bir firma teklif vermiş. Bir kısmında birden fazla teklif gelmiş ama biri dışında hepsi elenmiş. İkisini birlikte saydığınızda oran %31,5 oluyor; yani yaklaşık her üç ihaleden biri tek geçerli teklifle sonuçlanıyor.

Bir ihaleye ortalama 5,4 teklif veriliyor. Ama bu ortalama sizi yanıltmasın: yapım işleri ortalamayı yukarı çekiyor. Birazdan göreceğiniz gibi mal ve hizmet alımlarında tablo bambaşka.

Rakip azaldıkça indirim de azalıyor

Önce bir kavramı netleştirelim. Kırım (resmî adıyla tenzilat), sözleşmenin idarenin işe biçtiği tahmini fiyatın (yaklaşık maliyetin) ne kadar altında imzalandığını gösterir. Yaklaşık maliyeti 1 milyon TL olan bir iş 850 bin TL'ye bağlandıysa kırım %15'tir.

Tablo çok net. Tek teklif gelen ihalede ortalama kırım %7,9. İki teklifte %13,2, dört-beş teklifte %21,3, on bir ve üstü teklifte %30,1. Rekabet arttıkça fiyatın düşmesi şaşırtıcı değil; şaşırtıcı olan farkın büyüklüğü. Tek teklifli bir ihalede kazanan firma, kalabalık bir ihalede kazanan firmanın yaklaşık dörtte biri kadar indirim yapıyor.

Bu size ne demek? Az rakipli ihaleleri bulabilen firma, işi daha iyi bir fiyatla alıyor. Kalabalık ihalede ise kazanmanın yolu çoğu zaman fiyatı aşağı çekmekten geçiyor.

Tek teklif en çok hangi ihalelerde çıkıyor?

İşin türü en büyük farkı yaratıyor. Hizmet alımlarının %42,4'ünde, mal alımlarının %38,7'sinde masada tek geçerli teklif kalmış. Yapım işlerinde bu oran yalnızca %10,5. Yapım işlerine ortalama 10,4 teklif gelirken mal alımlarına 2,9, hizmet alımlarına 3,8 teklif geliyor.

İhalenin büyüklüğü ikinci belirleyici. İş küçüldükçe rakip azalıyor:

Yaklaşık maliyeti 500 bin TL'nin altındaki ihalelerin yarısından fazlasında (%55,1) tek geçerli teklif kalmış. 50 milyon TL'nin üstündeki ihalelerde bu oran %15,6'ya iniyor. Veri bize nedenini söylemiyor ama sonuç açık: küçük ihalelerde rakip az.

Usul de önemli. Açık ihalede tek geçerli teklif oranı %24,6. Pazarlık usulünde çok daha yüksek: 21/b'de %42,8, küçük tutarlı alımlarda kullanılan 21/f'de %50,1. Kanun, ilan yapılmadan yürütülen pazarlık ihalelerinde idarenin "en az üç istekli davet ederek" teklif istemesini şart koşuyor (4734 md. 21). Yani davet edilen firmaların önemli bir kısmı ya teklif vermiyor ya da eleniyor.

İdareye ve ile göre fark

Valiliklerin ihalelerinde tek geçerli teklif oranı yalnızca %9,3, il özel idarelerinde %15,3. Valilik ihalelerine ortalama 11,9, il özel idarelerinin ihalelerine 8,2 teklif geliyor. Bakanlıklar ve bağlı birimlerinde (hastaneler, il müdürlükleri gibi) oran %30,4, büyükşehir belediyelerinde %32,4, diğer belediyelerde ise %35,8.

İller arasında da fark büyük. İdaresini bir ile bağlayabildiğimiz 81 bin ihalede, en az 400 ihalesi olan illere baktık. Tek geçerli teklif oranının en yüksek olduğu iller Giresun (%49,1), Ordu (%46,7), Siirt (%46,4), Tokat (%45,4) ve Yozgat (%44,2). En düşük olduğu iller ise Van (%18,0), Ankara (%19,2), Elazığ (%20,1) ve Batman (%21,6). İstanbul'da oran %36,5, İzmir'de %37,0.

Hangi işlerde rakip çıkmıyor?

Bazı işlerde rekabet belirgin şekilde az. İhale başlıklarına baktığımızda tek geçerli teklif kalan ihalelerin payı şöyle:

• Başlığında laboratuvar geçen hizmet alımlarında %63,8 (914 ihale)
• Başlığında yazılım ya da lisans geçen hizmet alımlarında %62,8 (645 ihale)
• Başlığında akaryakıt, motorin ya da benzin geçen mal alımlarında %53,2 (2.886 ihale)

Akaryakıtta kırım da çok düşük: ortalama %4,2. Fiyatı piyasada zaten belli olan bir üründe indirim yapacak alan dar kalıyor olabilir. Güncel akaryakıt ihalelerini buradan takip edebilirsiniz.

Tek teklif gelse de dosyaya bakan başkaları var

İlginç bir ayrıntı: tek teklif gelen ihalelerde bile dokümanı ortalama 2,3 firma indirmiş. Yani işle ilgilenen başka firmalar var ama teklif vermiyorlar. Bütün ihalelerde bu sayı 9,2.

Bir de şunu unutmayın: ihalelerin yaklaşık %8'inde birden fazla teklif gelmiş ama biri dışında hepsi elenmiş. Kanuna göre belgesi eksik olan ya da teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmayan teklif değerlendirme dışı bırakılıyor (4734 md. 37). Rakibiniz evrakta elenebilir, siz de. Tekliflerin neden elendiğini bu yazıda anlattık.

Tek teklifle ihale sonuçlanır mı?

Evet. Kanunda "en az şu kadar teklif gelmeli" diye bir şart yok; bu yazıdaki ihalelerin hepsi zaten sözleşmesi imzalanmış ihaleler. Ama idarenin elinde bir seçenek daha var. 4734 md. 39'a göre idare, ihale komisyonunun kararı üzerine "verilmiş olan bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal etmekte serbesttir". Yani tek teklif gelen bir ihalede fiyatınız idareye yüksek gelirse ihale iptal edilip yeniden yapılabilir.

Bu size ne demek?

• Küçük ve orta ölçekli ihaleleri takip edin. 2 milyon TL'nin altındaki mal ve hizmet alımlarına ortalama iki ila üç teklif geliyor.
• Pazarlık ihalelerine davet edilmenin yolunu arayın. 21/b ve 21/f ihalelerinin yarısına yakınında tek geçerli teklif kalıyor ve bu ihaleler ilan yapılmadan da yürütülebiliyor. İdarenin sizi tanıması burada doğrudan iş demek.
• Fiyatınızı rekabete göre kurun. Az rakip beklediğiniz bir işte kırımı çok yüksek tutmak zorunda değilsiniz; ama idarenin iptal hakkını da unutmayın. Kalabalık yapım işlerinde ise durum farklı: 6–10 teklif gelen yapım işlerinde ortalama kırım %23,1, 11 ve üstü teklifte %29,2.
• Evrakınızı sağlam tutun. Rakibinizin elenmesi sizi tek teklif sahibi yapabilir; sizin elenmeniz ise işi başkasına bırakır.
• Girmeden önce idarenin geçmişine bakın. Yaklaşık maliyet ihale oturumunda açıklanıyor (4734 md. 36) ve sonuç ilanında yayımlanıyor. Bir idarenin geçmiş ihalelerini, kazananlarını ve teklif sayılarını kurum sayfalarında bulabilirsiniz.

Rakamları nasıl hesapladık?

Kaynak, Kamu İhale Bülteni'nin sonuç ilanları. Bir ihalenin birden fazla sonuç ilanı varsa o ihaleyi dışarıda bıraktık: kısımlara bölünmüş ihalede her kısım ayrı bir sözleşmedir, yaklaşık maliyet ise ihalenin tamamına aittir; ikisini oranlamak anlamsız bir kırım çıkarır. "Tek geçerli teklif" için sonuç ilanındaki geçerli teklif sayısına baktık. Kırım hesabında para birimi farklı olan ve açıkça hatalı okunmuş kayıtları (bedelin yaklaşık maliyetin iki katını aştığı durumları) saymadık. 4734'ün istisna maddelerine göre yapılan alımlar bu yazıya dahil değil. İl kırılımında yalnızca idaresini bir ile bağlayabildiğimiz 81.142 ihaleyi kullandık.