Geçici Teminat Nasıl Hesaplanır? İki Kanun, İki Hesap ve İlanlarda Gerçekte İstenen

Geçici teminat, ihaleye katılan her isteklinin teklifinin arkasında durduğunu gösteren güvencedir. İhale sonuçlanıp sözleşme imzalanana kadar idarede kalır. Hesabı basit görünür, ama iki önemli ayrıntı çoğu zaman gözden kaçar: teminatın hangi bedel üzerinden hesaplandığı ve teminat mektubunun ne kadar süreli olması gerektiği. İkisi de kanunda açıkça yazar ve ikisindeki hata da teklifi fiyatı okunmadan eler.

Bu rehberdeki madde alıntıları 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun mevzuat.gov.tr'deki güncel metinlerinden alındı. Sayılar kendi arşivimizden, 12 Eylül 2026 itibarıyla. Bağlayıcı olan her zaman ihalenin kendi dokümanıdır.

İki kanun, iki farklı taban

Hangi kanunun uygulandığını ihalenin türü belirler. Yapım işi, mal ve hizmet alımları 4734 sayılı Kanun'a; kamu taşınmazlarının satışı ve kiralanması gibi işler çoğunlukla 2886 sayılı Kanun'a tabidir. İki kanunda da oran %3 görünür, ama hesaplandığı taban farklıdır:

• 4734, madde 33: "İhalelerde, teklif edilen bedelin %3'ünden az olmamak üzere, istekli tarafından verilecek tutarda geçici teminat alınır." Taban sizin teklifinizdir ve %3 bir alt sınırdır; daha fazlasını verebilirsiniz.
• 2886, madde 25: "İsteklilerden, ihale konusu olan işin tahmin edilen bedelinin %3'ü oranında geçici teminat alınır." Taban idarenin belirlediği bedeldir; teklifinizden bağımsızdır. Aynı madde, pazarlık usulüyle yapılan ihalelerde teminat alıp almamakta idareleri serbest bırakır.

Örnekle: bir yapım işine 1.250.000 ₺ teklif veriyorsanız geçici teminatınız en az 37.500 ₺ olmalıdır. Tahmin edilen bedeli 2.000.000 ₺ olan bir taşınmaz satışına katılıyorsanız, kaç lira teklif edeceğinizden bağımsız olarak geçici teminat 60.000 ₺ olur. 4734'te bir istisna da var: ihale dokümanında belirtilmesi şartıyla danışmanlık hizmeti ihalelerinde geçici teminat alınması zorunlu değildir.

İlanlarda gerçekte hangi oran isteniyor?

Arşivimizdeki 3.019 yapım, mal ve hizmet ilanının 2.051'inde geçici teminat oranı açıkça yazıyor. Bunların 2.044'ünde oran tam %3, yani %99,7'si kanundaki alt sınırı yazıyor. Farklı bir oran geçen ilan yalnızca 7.

Bu sayı şunu söyler: ilanda "%3" gördüğünüzde bu, idarenin özel bir şartı değil, kanundaki alt sınırın hatırlatılmasıdır. Tutar yine teklif bedelinize göre hesaplanır.

Satış ve kiralama ilanlarında tablo farklı: 1.651 ilanın 1.240'ında (%75,1) teminat doğrudan tutar olarak yazıyor, çünkü taban idarenin kendi tahmin ettiği bedel. Kanun pazarlık usulünde idareyi serbest bıraksa da arşivimizdeki 396 pazarlık usulü ilanın 347'sinde (%87,6) yine teminat tutarı ya da oranı istenmiş.

Teminat olarak neler verilebilir?

4734'ün 34. maddesi teminat olarak kabul edilen değerleri üç başlıkta sayar:

• Tedavüldeki Türk parası
• Teminat mektupları
• Hazine tarafından ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senetleri ve bu senetler yerine düzenlenen belgeler

2886'nın 26. maddesi de benzer bir liste verir; mektup için "bankalar ve özel finans kurumlarının verecekleri süresiz teminat mektupları" ifadesini kullanır.

Pratikte en önemli kural şu: teminat mektubu dışındaki teminatlar ihale komisyonuna elden verilemez. 4734'e göre saymanlık ya da muhasebe müdürlüğüne, 2886'ya göre mal sandıklarına yatırılmaları zorunludur. Nakit teminat verecekseniz parayı zarfa değil ilgili birime yatırır, aldığınız belgeyi ihale dokümanında istenen şekilde teklifinizle sunarsınız. İki kanunda da idarece alınan teminatlar haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz.

Teminat mektubunun süresi nasıl belirlenir?

4734'ün 35. maddesi geçici teminat mektubunda süre belirtilmesini ister ve bir alt sınır koyar: mektubun süresi, teklif geçerlilik süresinden en az otuz gün fazla olmalıdır. Teklif geçerlilik süresi uzatılırsa mektubun süresi de aynı süreyle uzatılır.

Teklif geçerlilik süresi ihale dokümanında yazar. Arşivimizde bu sürenin yazılı olduğu 1.941 ilanda en yaygın dört süre ve mektubun buna göre en az süresi:

• 90 gün geçerlilik — ilanların %28,0'ı — mektup en az 120 gün
• 60 gün geçerlilik — %26,4 — mektup en az 90 gün
• 120 gün geçerlilik — %18,7 — mektup en az 150 gün
• 30 gün geçerlilik — %14,6 — mektup en az 60 gün

Kalan ilanlarda 45 gün (%3,3) ve 180 gün (%2,6) gibi süreler de geçiyor. Bankadan mektup isterken süreyi "alışıldık" bir değere göre değil, o ihalenin dokümanındaki geçerlilik süresine 30 gün ekleyerek belirtmek gerekir.

Usulüne uygun olmayan teminat teklifi bitirir

4734'ün 36. maddesine göre zarflar açıldığında isteklilerin belgelerinin eksik olup olmadığı ve geçici teminatlarının usulüne uygun olup olmadığı kontrol edilir; uygun olmayanlar tutanakla tespit edilir. 37. madde sonucunu da yazar: ilk oturumda geçici teminatı usulüne uygun olmadığı tespit edilen isteklilerin teklifleri değerlendirme dışı bırakılır.

Yani eksik tutar, yanlış taban, kısa süreli mektup ya da komisyona elden verilmeye çalışılan nakit, teklif fiyatınız ne kadar iyi olursa olsun sonucu değiştirmez. Arşivimizde teklif ve geçerli teklif sayısı yazılı 182 sonuçlanmış ihalede verilen 1.093 tekliften 149'u (%13,6) geçersiz sayıldı; teminat, zarflar açıldığında ilk kontrol edilen kalemlerden biri.

Teminat ne zaman geri verilir?

• Kazanamayan istekliler: 4734'ün 34. maddesine göre teminatları ihaleden sonra hemen iade edilir. 2886'nın 26. maddesi de üzerine ihale yapılmayan isteklilerin geçici teminatlarının hemen geri verileceğini yazar.
• Ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi: 4734'e göre teminatı, ihale üzerinde kalan istekliyle sözleşme imzalandıktan hemen sonra iade edilir.
• İhaleyi kazanan: 4734'ün 44. maddesine göre kesin teminatı verip sözleşmeyi imzalar; sözleşme imzalandıktan hemen sonra geçici teminatı iade edilir. 2886'nın 54. maddesi de geçici teminatın sözleşmenin yapılmasından sonra iade edileceğini söyler.

Teminatlar, kanunda teminat olarak kabul edilen başka değerlerle değiştirilebilir. Örneğin nakit teminat, sonradan teminat mektubuyla değiştirilebilir.

Kesin teminat: sözleşmeden önce %6

İhaleyi kazandığınızda ikinci bir teminat gelir. 4734'ün 43. maddesine göre sözleşme yapılmadan önce ihale üzerinde kalan istekliden ihale bedeli üzerinden %6 oranında kesin teminat alınır; 2886'nın 54. maddesi de aynı oranı yazar.

Bunun sonucu ağırdır: kesin teminatı verip sözleşmeyi imzalamayan isteklinin geçici teminatı gelir kaydedilir (4734 m.44, 2886 m.54). 1.250.000 ₺'lik bir işi kazandığınızda sözleşme öncesinde 75.000 ₺ kesin teminat hazırlamanız gerekir. Teklif verirken bu tutarı da nakit akışınıza koymak, kazandıktan sonra sürprizle karşılaşmamanın yolu.

Teklif vermeden önce kısa kontrol listesi

• İhale hangi kanuna tabi? Yapım, mal, hizmet ise taban teklifiniz; satış ve kiralama ise tahmin edilen bedel.
• İlanda oran mı, tutar mı yazıyor? Oran yazıyorsa teklif bedelinizle çarpın; tutar yazıyorsa o tutarı verin.
• Mektubun süresi yeterli mi? Dokümandaki teklif geçerlilik süresine en az 30 gün ekleyin.
• Nakit mi vereceksiniz? Parayı ilgili muhasebe birimine yatırın, belgesini dokümanda istenen şekilde teklifinize ekleyin; komisyon nakit teslim alamaz.
• Kazanırsanız %6 hazır mı? Kesin teminatı sözleşmeden önce vermeniz gerekir.

Yöntem ve sınırlar

• Hukuki kısım: madde alıntıları iki kanunun mevzuat.gov.tr'deki güncel metinlerinden alındı (14 Eylül 2026). Kanunların uygulama yönetmelikleri ve tip şartnameler ayrıntı getirebilir; bağlayıcı olan ihale dokümanıdır. Bu yazı hukuki danışmanlık değildir.
• Arşiv ölçümleri: oran, tutar ve teklif geçerlilik süresi ilan metinlerinden yapılandırılmış alanlardır; ilanda yazmayan değer boş kalır ve hesaba girmez. Oran yazılı olmayan 968 yapım, mal ve hizmet ilanı yukarıdaki %99,7'nin dışındadır.
• Satış ve kiralamada oranı ölçmedik: bu ilanlarda tahmin edilen bedel çoğu zaman aylık ya da yıllık kira veya birim fiyat olarak yazıldığı için teminat tutarını bedele bölerek güvenilir bir oran çıkarmak mümkün olmadı.
• Kapsam: sayılar Türkiye'nin tüm ihalelerini değil, taradığımız kurum siteleri ve EKAP'tan derlenen ilanları kapsar.