İş hacmi (ciro) yeterliği hesaplama

İş hacmi yeterliği nedir?

İdare, firmanın işi taşıyacak büyüklükte olup olmadığını cirosundan ölçer. İki belge vardır — toplam ciro (gelir tablosundaki net satışlar) ve ihale konusu işe ait ciro (yapım işleri, hizmet işleri ya da mal satışları cirosu). İdare ikisini birden ister, ama sizin ikisinden birini sağlamanız yeterlidir: hangisini sağlıyorsanız o belgeyi sunarsınız. Bilançodaki "üç ölçüt birlikte" kuralının tersidir.

Ölçü neye göre alınır?

Açık ihalede ölçünün teklif bedeliniz olması şu sonucu doğurur: teklifinizi düşürdükçe gereken ciro da düşer. Belli istekliler usulünde ise ölçü yaklaşık maliyettir ve teklifinizden bağımsızdır; orada uygulanacak oran ilanda ve ön yeterlik dokümanında yazar — aracı o oranla doldurun.

Ciro yetmiyorsa: geriye dönüş hakkı

Yapım işlerindeki altı yıllık pencere, hizmet ve mal alımındaki iki yıla göre belirgin bir avantajdır: iyi bir yılınız varsa onu ortalamaya katarak yeterliği sağlayabilirsiniz. Ortalama yine parasal tutarlar üzerinden alınır.

Eski yılın cirosu güncellenir

Geçmiş yılların ciro tutarı, TÜİK Yurt İçi Üretici Fiyat Genel Endeksi ile güncellenir (Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği md.36'nın hemen ardındaki güncelleme maddesi). Hangi ayın endeksinin alınacağı ciro türüne göre değişir:

Birden fazla yıl sunulacaksa önce her yıl güncellenir, ortalama ondan sonra alınır; nominal tutarların ortalamasını alıp sonra güncellemek farklı bir sayı verir.

Bu araç güncelleme yapmaz — güncellenmiş tutarı siz girersiniz. Sebebi bir eksiklik değil, bir belirsizlik: yönetmelik katsayıyı "kaynak ayın endeksinin hedef ayın endeksine oranlanması" diye yazıyor ve bu lafzen tutarı küçültür; aynı yönetmeliğin 2025'te eklenen yaklaşık maliyet güncelleme fıkrası ise aynı işlemi ters sırayla kurup tutarı büyütüyor. Metinden çözülemeyen bir yön farkını tahminle kapatmayız — yanlış yönde bir katsayı, yeterli olduğunu sanan isteklinin elenmesine yol açar.

İş ortaklığı ve konsorsiyum

İş ortaklığında ciro ölçütü hisse oranında aranır: %40 hisseli ortak, gereken tutarın %40'ını sağlar. Konsorsiyumda her ortak kendi kısmı için sağlar. Bilançoda böyle bir bölüşme yoktur — onun için bilanço aracına bakın.

Yalnızca yapım cirosu istenen büyük ihaleler: ikame kuralı

Yaklaşık maliyeti eşik değerin üç katına eşit ve üstünde olan yapım ihalelerinde idare, yalnızca yapım işleri cirosunu gösteren belgeyi isteyebilir. O ihalelerde toplam ciro tek başına yeterli değildir — "ikisinden biri" kuralı işlemez. Ama asgari yapım cirosunu sağlayamayan istekli de doğrudan elenmez:

İki orana dikkat: açık ihalede eşik teklif bedelinin %40'ıdır; belli isteklilerde idarenin belirlediği tutarın iki katıdır — ikisi aynı sayıya çıkmaz. Tebliğ'in kendi örneği: 200 milyon TL teklif veren istekli 30 milyon TL'lik asgari yapım cirosunu sağlayamıyorsa, yapım cirosu 15 milyon TL'nin ve toplam cirosu 80 milyon TL'nin altına düşmediği sürece ölçütü sağlamış sayılır. Bu yolu kullanan istekli, toplam cirosunu gösteren gelir tablosunu da sunmak zorundadır. Araç formdaki kutuyu işaretlediğinizde bu yolu da hesaplar.

Bu belgelerde fatura bulunmayan yıl sıfır yazılır ve ortalamaya sıfır olarak girer; sunulan yıllar bir önceki yıldan geriye doğru ardışık olmak zorundadır.

Neyi hesaplamıyoruz

İş hacmi belgelerinin istenip istenmediği ilana bağlıdır; araç ilanın bunları isteyip istemediğini bilemez. Birden fazla yılın ortalamasını da sizin yerinize almaz — her yılın güncellenmiş tutarını bilmek gerekir, güncelleme de aşağıdaki sebeple henüz araçta yok.